Beynin vitamini etkin bir ömür

22 Temmuz Dünya Beyin Günü, çağdaş dünyada giderek artan nörolojik hastalıklar ve beyin sıhhatini müdafaa yollarına dikkat çekmek için büyük bir fırsat sunuyor. Medipol Acıbadem Bölge Hastanesi Nöroloji Uzmanı Doç. Dr. Buse Çağla Arı, beyin sıhhatinin temellerinin çocukluk çağında atıldığını belirterek, bilhassa artan demans ve Alzheimer hadiselerine karşı uyardı.

Beyin yaşlanmasının ömür uzunluğu süren bir seyahat olduğunu belirten Arı, gençlik yıllarında edinilen zihinsel ve toplumsal kazanımların, ileri yaşlarda beyni koruyan devasa bir kalkan oluştur-duğunu tabir etti. Arı, şunları söyledi: “Bilişsel rezervi, beynin yaşlanmaya yahut Alzheimer hastalığı üzere patolojik süreçlere karşı dayanıklılık kapasitesi olarak düşünebiliriz. Eğitim, öğrenme, zihinsel olarak etkin bir hayat ve toplumsal etkileşim bu rezervin oluşmasına katkıda bulunur. Bu sebeple çocukluk ve genç erişkinlik devrinde kazanılan alışkanlıkların tesirini onlarca yıl sonra görebiliyoruz.”

Doç. Dr. Buse Çağla Arı

2024 Lancet Demans Komisyonu raporuna da değinen Doç. Dr. Arı, “Düşük eğitim seviyesinden hipertansiyon, yüksek LDL kolesterol, işitme ve görme kaybına kadar 14 değiştirilebilir risk faktörünün ömür boyunca ele alınmasıyla demans hadiselerinin yaklaşık yüzde 45’inin önlenebileceği yahut geciktirilebileceği kestirim ediliyor. Hasebiyle ileri yaşta ortaya çıkan bilişsel sıkıntıların bütün sebepleri erken yaşlara dayanmasa da beynin ileriki yıllardaki dayanıklılığının kıymetli bir kısmı çok daha erken periyotlarda şekilleniyor” bilgisini verdi.

Dünya genelinde yaklaşık 57 milyon kişi demansla yaşarken, her yıl 10 milyon yeni demans hadisesi teşhis ediliyor. Nüfusun yaşlanması ve teşhis imkanlarının gelişmesi bu artışın arkasındaki temel etkenler. Pekala, riskleri nasıl azaltabiliriz? Doç. Dr. Arı, bütünsel bir yaklaşıma odaklanılması gerektiğini söylüyor: “Genetik yatkınlığı ve yaşı değiştiremiyoruz fakat hayat üslubuyla risk faktörünü değiştirebiliriz. Bilhassa orta yaş devrindeki damar sıhhatinin ileri yaşlardaki beyin sıhhati açısından çok kıymetli olduğunu biliyoruz. Bir manada ‘Kalp için yeterli olan, beyin için de iyidir’ diyebiliriz. Beynin en güzel vitamini genel sıhhatinizi korumaktır. Sistemli hareket edin, tansiyonunuzu takip edin, sigara içmeyin, kâfi uyuyun, işitme ve görme meselelerini ihmal etmeyin, yeni şeyler öğrenmeye devam edin ve toplumsal bağlarınızı koruyun.”

• Hareketsizlik, sigara, denetimsiz tansiyon ve diyabet beyin sıhhatini olumsuz etkileyen esas riskler arasında yer alıyor. Doç. Dr. Buse Çağla Arı, lakin işitme kaybı ile kalitesiz uykunun da demans riskini artırabileceğine dikkat çekti: “İşitme kaybı çevreyle iletişimi azaltabilir ve beynin daha fazla efor harcamasına sebep olabilir. Ayrıyeten uyku bozukluklarının da bilişsel sıhhati olumsuz etkilediğine yönelik bulgular giderek artıyor.”

• Zihni etkin tutmanın sadece bulmaca ya da sudoku çözmekten ibaret olmadığını belirten Doç. Dr. Buse Çağla Arı, “Bulmaca çözmek kişiyi o hususta geliştirir fakat genel bilişsel müdafaa üzerindeki tesiri fizikî aktivite kadar güçlü değildir. Beyin için en yararlı zihinsel idman, sizi biraz zorlayan, yeni şeyler öğrenmeyi gerektiren ve mümkünse toplumsal etkileşim içeren aktivitelerdir. Yeni bir hobi edinmek de bu açıdan değerli katkı sağlar” dedi.