ABD ve İran ortasında karşılıklı iletiler: Mutabakatta eksik öge itimat

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırarak başlattığı savaşta mutabakat ihtimalinde inanç krizi en büyük mahzur olarak duruyor. İran, ABD ve arabulucu Pakistan, savaşı sona erdirmeye yönelik görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini açıklarken, ABD Başkanı Donald Trump da muahedeye büyük ölçüde yaklaştıklarını söyledi. Masada karşılıklı saldırmazlık muahedesi olduğu da ortaya çıktı. İran’ın Fars haber ajansı, Tahran ve ABD ortasında potansiyel bir muahede taslağında Washington ve müttefiklerinin İran ve müttefiklerine saldırmayacağının kural koşulduğunu belirtti. Buna karşılık İran da ABD ve müttefiklerine karşı önleyici bir askeri hücum başlatmayacağına dair “söz verirken” Washington’ın kelamında durup durmayacağı konusunda telaş taşındığı belirtildi.

Tasnim haber ajansı da, mutabakat taslağına nazaran Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde savaşın sona erdirileceğini, İsrail’in de Lübnan’daki savaşı sona erdirmesi gerektiğini belirtti. İran’ın dondurulmuş varlıklarının bir kısmının birinci evrede özgür bırakılması gerektiğini, öbür varlıkların özgür bırakılması için müzakereler sürecinde bir sistem oluşturulması gerektiği tabir edildi. Katar merkezli Al Jazeera’nın ismi açıklanmayan bir kaynağa dayandırdığı haberde, ABD ve İran’ın bu bahiste muahede sağladığı tez edildi.

Tasnim, muahedeye varılması durumunda Hürmüz Boğazı’nın durumunun savaş öncesi şartlarına dönmeyeceğini fakat boğazdan geçebilecek gemi sayısının 30 gün içinde savaş öncesi düzeyine döneceğini açıkladı. İran’ın Hürmüz’deki egemenliğine vurgu yapılırken, Tasnim, mutabakata nazaran deniz ablukasının 30 gün içinde büsbütün kaldırılması gerektiğini söyledi. Deniz ablukasının kaldırılmaması durumunda Hürmüz’de rastgele bir değişiklik olmayacağı da tabir edilirken boğazdan geçiş ve seyrüseferde yapılacak rastgele bir değişikliğin, ABD’nin mutabakat taslağındaki öteki taahhütlerinin yerine getirilmesine bağlı olduğu belirtildi. ABD’nin İran’ın etrafındaki güçlerini çekme taahhüdünün, potansiyel mutabakat taslağında İranlılarca vurgulandığı kaydedildi.

Nükleer konusundaki müzakereler için de 60 günlük bir süre belirleneceği açıklandı. Tasnim ajansı, İran’ın nükleer bahislerle ilgili rastgele bir şeyi şimdi kabul etmediğini söyledi. ABD’nin İran’ın teslim etmesinde ısrar ettiği yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokuna ait planın da 30 ila 60 gün içinde müzakere edileceği kaydedildi. Üst seviye bir İranlı kaynak Tahran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını teslim etmeyi kabul etmediğini ve İran’ın nükleer sıkıntısının ön muahedenin bir kesimi olmadığını aktardı. İranlı kaynak, İran Ulusal Güvenlik Kurulu’nun mutabakat taslağını onaylaması durumunda taslağın son onay için İran dini lideri Mücteba Hamaney’e gönderileceğini söyledi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da ülkesinin nükleer silah üretmeyi hedeflemediğini belirterek, “Dünyaya, nükleer silah peşinde olmadığımıza ait teminat vermeye hazırız” dedi.

ABD Başkanı Donald Trump, kendisine ilişkin Truth Social’da yaptığı açıklamada ‘’İran müzakereleri şu an yapan bir formda ilerliyor. Temsilcilerime mutabakat konusunda ivedi etmemelerini söyledim. Mutabakat sağlanana, onaylanana ve imzalanana kadar deniz ablukası yürürlükte kalacaktır. Her iki taraf da tez etmemeli ve işi hakikat yapmalıdır. Kusur olmamalı. İran ile bağlantılarımız çok daha profesyonel ve verimli bir hale gelmektedir. Tahminen İran da İbrahim mutabakatlarına katılmak ister” dedi. Trump, İran ile muhtemel mutabakatın “ya kusursuz ve manalı olacağını ya da rastgele bir muahede olmayacağını” belirtti.

Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif de ABD Başkanı Donald Trump’ı barışı sağlamak için gösterdiği “olağanüstü çabalar” nedeniyle tebrik ederken ve Pakistan’ın görüşmelere devam etmeye kararlı olduğunu söyledi. İran Meclisi ve Müzakere Heyeti Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, çeşitli temaslarda bulunmak üzere beraberindeki heyetle dün Katar’a gitti.

ABD Başkanı Donald Trump bir öbür Truth Social paylaşımında da İran ile mümkün bir mutabakata Abraham Muahedesi dayatmasında bulunmaya devam etti. Trump, Ortadoğu’daki ve başka bölgelerdeki Müslüman çoğunluklu ülkelere, ortaya çıkmakta olan İran barış muahedesinin bir kesimi olarak İsrail ile ilgileri olağanlaştırma davetinde bulundu. Trump, Truth Social paylaşımında, “Bir ya da iki ülkenin bunu yapmamak için bir nedeni olabilir ve bu kabul edilir, lakin birçoklarının İran’la yapılacak bu uzlaşmayı aksi halde olacağından çok daha tarihi bir olaya dönüştürmeye hazır, istekli ve muktedir olması gerekir” diye yazdı. “Bu süreç Suudi Arabistan ve Katar’ın derhal imza atmasıyla başlamalı ve öteki herkes de onları takip etmelidir. Şayet bunu yapmazlarsa, bu mutabakatın bir kesimi olmamalılar; zira bu berbat niyet göstergesidir” çıkışını yaptı.